නිමක් නැති සමූලඝාතන
පෝල් පීරිස්
ලෝක දේශපාලනයේ ඉතිහාසයේ සමහර අවස්ථා තියෙනවා ඒවා සිදුවීමක් විතරක් නොව, සමස්ත යුගයක් වෙනස් කරන මාරකයක් බවට පත් වෙලා ඉතිහාසයට ඇතුල් වෙන. ඉරානයට එරෙහිව එක්සත් ජනපදය සහ ඉස්රායලය එක්ව සිදු කළ හමුදා ප්රහාරය එවැනි අවස්ථාවක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබේ.
මෙම ප්රහාරය සිදු වූයේ ඉරානය සහ එක්සත් ජනපදය අතර න්යෂ්ටික වැඩසටහන පිළිබඳ සාකච්ඡා පැවැත්වෙමින් තිබූ අවස්ථාවකදීය. එම සාකච්ඡා “හොඳ ආරම්භයක්” බව ඉරානය පැවසූ අතර, දෙපාර්ශවයම යම් ප්රගතියක් ගැන සඳහන් කර තිබුණි.
නමුත් ඉතිහාසය අපට කියා දෙන්නේ සාකච්ඡා බොහෝ විට දූතීය මෙවලමක් පමණක් නොව, යුද්ධයකට පෙර භාවිතා කරන ආවරණයක් විය හැකි බවයි. මේ සිදුවීමත් ඒ සම්ප්රදායටම එක් උදාහරණයක් ලෙස පෙනෙයි.
ප්රහාරවලින් ඉරානය තුළ පුද්ගලයින් සිය ගණනක් මිය ගොස් තිබේ. වඩාත්ම හද කම්පා කරන සිදුවීම වූයේ හෝර්මොස්ගාන් පළාතේ මිනාබ් ප්රාථමික පාසලකට එල්ල වූ ප්රහාරයයි. එහිදී වයස අවුරුදු 7 සිට 12 දක්වා වූ ළමයින් 180කට අධික සංඛ්යාවක් ජීවිතක්ෂයට පත් වූ බව වාර්තා විය.
තවත් ප්රහාරයක් ෆාර්ස් පළාතේ ලාමර්ඩ් නගරයේ ක්රීඩා ශාලාවකට එල්ල වූ අතර, වොලිබෝල් පුහුණුවට සහභාගී වූ යොවුන් කාන්තාවන් අතරින් කිහිපදෙනෙකු මිය ගිය බව ද සඳහන් විය.
මෙම ප්රහාරවල මුල් අදියරේදී ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා වූ අයතොල්ලා සෙයිද් අලි කමේනෙයි ද මිය ගිය බව වාර්තා විය. ඔහු සමඟ ඔහුගේ දියණිය, බෑනා සහ මුණුබුරාද ජීවිතක්ෂයට පත් වූහ. ඉරානය දින 40ක ජාතික ශෝක කාලයක් ප්රකාශ කළ අතර ටෙහ්රාන් නගරයේ විශාල ජනතාවක් මරණයට විරෝධය පළ කරමින් වීදි වලට බැස සිටියහ.
ඉරානයද එයට ප්රතිචාර ලෙස බටහිර ආසියාවේ පිහිටි ඇමරිකානු හමුදා මධ්යස්ථාන කිහිපයකට ප්රහාර එල්ල කළේය. එමෙන්ම ඉස්රායලයේ නගර කිහිපයකටද ප්රහාර එල්ල විය.
එක්සත් ජනපදය ලෝක දේශපාලනයේ ප්රධාන බලයක් බවට පත්වූයේ යුද්ධ හා හමුදා මැදිහත්වීම් හරහා බව විවේචකයන් පෙන්වා දෙති.
1945 පසු කාලය තුළ පමණක් ඇමරිකානු යුද්ධවලින් සෘජුව හෝ අසෘජුව මියගිය පුද්ගලයින් සංඛ්යාව මිලියන ගණනක් වන බව විවිධ අධ්යයන සඳහන් කරයි.
2001 පසු කාලයේ “අත්අඩංගුවට ගත් ත්රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය” ලෙස හැඳින්වූ යුද්ධ මාලාවෙන් පමණක් මිලියන 4කට අධික ජනතාවක් මිය ගොස් ඇති බව බ්රවුන් විශ්වවිද්යාලයේ පර්යේෂණයකින් පෙන්වා දෙයි.
යුද්ධයේ විශාලතම ගොදුරු බොහෝ විට දරුවන් වේ. ඉරාන පාසලකට එල්ල වූ ප්රහාරය එයට නව උදාහරණයක් පමණක් බව මානව හිමිකම් සංවිධාන පෙන්වා දෙයි.
ඉතිහාසය පුරාම යුද්ධ, ආර්ථික නාකාවන් සහ බලවන්ත දේශපාලන ප්රතිපත්ති හේතුවෙන් ලෝකයේ බොහෝ ප්රදේශවල දරුවන් විශාල සංඛ්යාවක් ජීවිත අහිමි කරගෙන ඇත.
මෙම සිදුවීම් සමඟ ලෝකය අලුත් යුගයකට පිවිසෙමින් ඇති බවට විශ්ලේෂකයන් අනතුරු අඟවයි. “නීති මත පදනම් වූ ලෝක ක්රමය” ලෙස ප්රකාශිත ව්යවස්ථාව ප්රායෝගිකව බිඳ වැටෙමින් ඇති බවත්, බලය සහ හමුදා ශක්තිය නැවතත් ජාත්යන්තර සබඳතා තීරණය කරන ප්රධාන සාධක බවට පත්වෙමින් ඇති බවත් ඔවුහු පෙන්වා දෙති.
එබැවින් අද ලෝකය ඉතා තීරණාත්මක ප්රශ්නයක් ඉදිරියේ පවතී.
යුද්ධ සහ බලවන්ත ප්රතිපත්ති ලෝකයේ අනාගතය තීරණය කරනවාද, නැත්නම් සාමය සහ සාකච්ඡාවට අවස්ථාවක් නැවත ලබා දෙනවාද යන්න ඉදිරි කාලය තීරණය කරනු ඇත.
- පෝල් පීරිස්