“ෂම්මි ද සිල්වා නිසා ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය බංකොලොත් වුණාද?”
බිලියන ගණනින් ඉපැයීම්, හිස් වූ ගිණුම් සහ රටක් අසන ප්රශ්නය: ඒ සල්ලිවලට මොකද වුණේ?
ශ්රී ලංකාවේ ආයතන බිඳවැටීම කලාතුරකින් සිදුවන්නේ මහා පිපිරීමක් සමඟ නොවේ. එය සිදුවන්නේ ඉතා සන්සුන්වය — සිනහමුසු මාධ්ය සාකච්ඡා, සුඛෝපභෝගී හෝටල් රැස්වීම්, විදේශ සංචාර සහ දිලිසෙන අනුග්රාහක බැනර් පිටුපස සැඟවෙමිනි. භාණ්ඩාගාරය හිස් වී ඇති බව මහජනතාව වටහා ගන්නා විට, ඊට වගකිවයුතු නිලධාරීන් ඒ වන විටත් ඩුබායි, මෙල්බර්න් හෝ සිංගප්පූරුව බලා යන ගුවන් යානාවලට ගොඩවී අවසානය.
දැන්, ෂම්මි සිල්වාගේ නායකත්වය යටතේ පැවති ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයේ මූල්ය තත්ත්වය පිළිබඳව බරපතල ප්රශ්න මතු වෙමින් පවතී.
වසර ගණනාවක් පුරා ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය අයි.සී.සී. (ICC) තරඟාවලි, විකාශන අයිතීන්, අනුග්රාහක ගිවිසුම්, ද්විපාර්ශ්වික ක්රිකට් තරඟාවලි සහ ජාත්යන්තර ඉසව් මඟින් රුපියල් බිලියන ගණනක් උපයා ගත්තේය. බංකොලොත් වූ රටක් තුළ තවමත් ක්රියාත්මක වූ එකම විනෝදාස්වාද කර්මාන්තයක් ලෙස ක්රිකට් ක්රීඩාව පැවතුණි. එහෙත් අද වන විට, ක්රිකට් ක්ෂේත්රයේ අභ්යන්තරිකයන්, ක්රීඩා සමාජ නිලධාරීන් සහ කලකිරීමට පත් ආධාරකරුවන් ප්රසිද්ධියේම අසන්නේ අසීරු ප්රශ්නයකි:
ක්රිකට් පාලක මණ්ඩලය මෙතරම් මුදලක් ඉපැයුවේ නම්, ක්රීඩකයින්ට සහ ක්රීඩා සමාජවලට ගෙවීම් ලබා ගැනීමට අපහසු වී ඇතැයි කියනු ලබන්නේ ඇයි?
ක්රිකට් සහ දේශපාලන කවයන් තුළ පැතිර යන තවත් බරපතල චෝදනා කිහිපයක් මෙසේය: ක්රිකට් මුදල් උණවටුනේ සුඛෝපභෝගී ඉඩම් ව්යාපෘති සඳහා හරවා යැවුවේද? ඔස්ට්රේලියාවේ රහසිගතව දේපළ මිලදී ගත්තේ කවුද? මුදල් ඩුබායි හි විදේශීය (Offshore) ගිණුම්වලට මාරු කළේද? පාලක මණ්ඩලය මූල්යමය වශයෙන් යහපත් තත්ත්වයක තිබුණේ නම්, ෂම්මි සිල්වා මහතා ධුරයෙන් ඉවත්වන විට සැලකිය යුතු මුදල් සංචිතයක් ඉතිරිව නොතිබුණේ මන්ද?
මහජනතාවට අවශ්ය වන්නේ පිළිතුරු මිස, කලින් සැලසුම් කරන ලද මාධ්ය ප්රකාශ නොවේ.
2023 සැප්තැම්බර් මාසයේදී විගණකාධිපතිවරයා ඉදිරිපත් කළ වාර්තාවෙන් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය තුළ සිදුවී ඇති මූල්ය අක්රමිකතා, ප්රසම්පාදන උල්ලංඝනය කිරීම් සහ සැක සහිත වියදම් පිළිබඳව භයානක චිත්රයක් මතු කිරීමත් සමඟ තත්ත්වය තවදුරටත් උණුසුම් විය. එහි සොයාගැනීම් කියවන විට හැඟෙන්නේ එය ක්රීඩා ආයතනයක ගිණුම් වාර්තාවක් නොව, බිඳ වැටෙමින් පවතින රාජ්ය සංස්ථාවක විගණන වාර්තාවක් ලෙසය.
එහි ඇති වඩාත්ම කම්පන සහගත හෙළිදරව්වක් වූයේ 2019 වසරේදී "Super Sopper" යන්ත්ර පහක් මිලදී ගැනීමයි. එහිදී ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය ව්යාජ නිෂ්පාදකයෙකු හරහා ඇමරිකානු ඩොලර් 185,000 ක් වැඩියෙන් ගෙවා ඇති බව විමර්ශකයෝ පවසති. එම ප්රසම්පාදන කටයුත්ත සඳහාම නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු දෙවතාවක් විදේශගත කර ඇති අතර, ඒ සඳහා ශ්රී ලංකාවේ ක්රිකට් ලෝලීන්ට අමතරව රුපියල් මිලියන 3.5 ක් වැය වී තිබේ.
ඊළඟට පැමිණියේ සුඛෝපභෝගී සංචාරක සංස්කෘතියයි.
2022 ඔස්ට්රේලියාවේ පැවැති විස්සයි20 ලෝක කුසලාන තරඟාවලිය අතරතුර, විධායක කමිටුවේ නිලධාරීන් 14 දෙනෙකුගේ සංචාරක වියදම් රුපියල් මිලියන 68 කට වඩා ඉහළ ගොස් තිබුණි. එයින් නැවත ගෙවා ඇත්තේ ඉතා සුළු මුදලක් පමණි. මේ අතර, ප්රධාන විධායක නිලධාරී ඈෂ්ලි ද සිල්වාගේ විදේශ සංචාර සඳහා සැක සහිත දීමනා වශයෙන් ඩොලර් දහස් ගණනක් ඇතුළත් වී ඇති බව වාර්තා වේ.
විදුලි බලය විසන්ධි වූ නිවෙස්වල කුඩා රූපවාහිනී යන්ත්රවලින් තරඟ නරඹන සාමාන්ය ශ්රී ලාංකික ක්රිකට් ලෝලීන්, තමන් නොදැනුවත්වම අරමුදල් සපයා ඇත්තේ විවේචකයන් දැන් හඳුන්වන "පාලකයින් සඳහා වන ක්රීඩා සංචාරක ව්යාපාරයටයි."
විගණකාධිපති වාර්තාවේ විශ්මයජනක පාලන අසාර්ථකත්වයන්ද විස්තර කර ඇත. විස්සයි20 ලෝක කුසලාන දූත පිරිස සඳහා වීසා 56 ක් නිකුත් කර ඇති අතර, ඊට විධායකයින්, හිතවතුන් සහ ක්රීඩාවට සෘජු සම්බන්ධයක් නැති පුද්ගලයින් ඇතුළත් විය. ඉන් එක් අයෙකු නැවත ශ්රී ලංකාවට පැමිණ නැති බවද වාර්තා වේ.
අයි.සී.සී. (ICC) අනුග්රාහක ප්රවේශපත්ර (Hospitality Tickets) පරිහරණය කිරීම තවත් ජාතික ලැජ්ජාවකි. නොමිලේ ලැබුණු ප්රවේශපත්ර 100 න් ක්රීඩකයින්ට ලැබී ඇත්තේ ප්රවේශපත්ර 3 ක් පමණක් වන අතර, ඉතිරි බහුතරය විධායකයින් සහ නිලධාරීන් විසින් පරිභෝජනය කර ඇත. ඇතැම් ප්රවේශපත්ර විනාශ කර දමා ඇති බවද පැවසේ. රුපියල් මිලියන ගණනක් වැය කර අමතර ප්රවේශපත්ර මිලදී ගත්තද, ඒවායින් බොහොමයක් භාවිතයට ගෙන නොතිබුණි.
ඕනෑම වෘත්තීය මට්ටමකින් කළමනාකරණය වන ක්රීඩා ආයතනයක මෙවැනි හෙළිදරව් කිරීම් සිදුවූයේ නම්, ඉල්ලා අස්වීම්, අපරාධ විමර්ශන, අධිකරණ වෛද්ය විගණන (Forensic Audits) සහ පාර්ලිමේන්තු පරීක්ෂණ සිදුවනු ඇත.
නමුත් ශ්රී ලංකාවේදී වගවීම යන්න වොන්ඩරර්ස් ක්රීඩාංගණයේදී (Wanderers Stadium) පිතිකරුවන් බිඳවැටීමටත් වඩා වේගයෙන් අතුරුදහන් වේ.
විවේචකයින් තර්ක කරන්නේ ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය ක්රීඩකයින්ට සහ ආධාරකරුවන්ට වගකියන විනිවිදභාවයකින් යුත් ක්රීඩා ආයතනයක් වෙනුවට, දේශපාලන සබඳතා ඇති පාලකයින් විසින් පාලනය කරනු ලබන පෞද්ගලික රාජධානියක් බවට පත්ව ඇති බවයි. පාසල් ක්රිකට් ක්රීඩාංගණ පිරිහෙමින් පවතින විට, ක්රීඩා සමාජ ක්රීඩකයින් මූල්යමය වශයෙන් පීඩා විඳින විට සහ බ তৃণমূল මට්ටමේ සංවර්ධනය අඩාල වන විට, පරිපාලන ප්රභූන් ජාත්යන්තර සංචාර, ප්රභූ වරප්රසාද, සුඛෝපභෝගී නවාතැන් සහ අසාමාන්ය බලපෑම් භුක්ති විඳින බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි.
මෙම උත්ප්රාසය ඉතා වේදනාකාරී ය.
ශ්රී ලංකාව වරෙක විනය, කැපවීම සහ සහජ දක්ෂතාවය තුළින් ලෝක පූජිත ක්රිකට් ක්රීඩකයන් බිහි කළේය. දූවිලි පිරුණු පාසල් ක්රීඩාංගණවලින් සහ සාමාන්ය පුහුණු ක්රමවේදවලින් අසහාය ක්රීඩකයෝ බිහි වූහ. අද වන විට බොහෝ දෙනෙක් බිය වන්නේ ක්රිකට් ක්රීඩාවට වඩා ක්රිකට් වටා ඇති පරිපාලන සංස්කෘතිය ලාභදායී වී ඇති බවටයි.
අයි.සී.සී. ආදායම් බෙදා හැරීමේ උපරිම වකවානුවේදී පාලක මණ්ඩලයේ මූල්ය කටයුතු ප්රමාණවත් විනිවිදභාවයකින් යුතුව සිදු වූයේද යන්න පිළිබඳව හිටපු ක්රීඩකයන් සහ නිරීක්ෂකයන් කිහිප දෙනෙකුම ප්රශ්න කර ඇත. ශ්රී ලංකාව ප්රධාන පෙළේ තරඟාවලි සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දුන් අතර, අනුග්රාහක ගිවිසුම් සුරක්ෂිත කර ගනිමින් බිලියන ගණනක් වටිනා රූපවාහිනී අයිතීන්ගෙන් ප්රතිලාභ ලැබීය. එහෙත් එම උපයන්නට සාපේක්ෂව දිගුකාලීන යටිතල පහසුකම් පරිවර්තනයක් පිළිබඳ දෘශ්යමාන සාක්ෂි නොමැත.
උසස් දක්ෂතා දක්වන මධ්යස්ථාන (High-performance centres) කොහේද?
පළාත් ඇකඩමි කොහේද?
අනාගත පරපුර සඳහා තිරසාර ආයෝජන සැලසුම් කොහේද?
වඩාත්ම වැදගත් ප්රශ්නය — ඒ සල්ලි කොහේද?
විදේශීය වත්කම් සහ මූල්ය සබඳතා පිළිබඳ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් පවතින නිශ්ශබ්දතාව මහජන සැකය තවදුරටත් දැඩි කරයි. දැනට, බොහෝ චෝදනා ඔප්පු වී නොමැති අතර ඒ සඳහා නිසි විමර්ශනයක් අවශ්ය වේ. නමුත් විනිවිදභාවයක් නොමැති තැන, උපකල්පන විසින් එම අඩුව පුරවනු ලබයි.
ස්වාධීන අධිකරණ වෛද්ය විගණනයක් (Independent Forensic Audit) දැන් අත්යවශ්ය වන්නේ එබැවිනි.
එය අභ්යන්තර කමිටුවක් නොවිය යුතුය.
එය දේශපාලනිකව පත් කරන ලද පරීක්ෂණයක් නොවිය යුතුය.
එය අමාත්යාංශ කබඩ් එකක් අස්සේ වැලලී යන තවත් එක වාර්තාවක් නොවිය යුතුය.
පෙර පරිපාලනයේ සමස්ත ධුර කාලයම ආවරණය වන පරිදි ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනයේ ගිණුම්, ප්රසම්පාදන පද්ධති, විදේශීය ගනුදෙනු, සංචාරක වියදම්, අනුග්රාහක විධිවිධාන සහ වත්කම් ප්රකාශන පිළිබඳ පූර්ණ අධිකරණ මූල්ය විමර්ශනයක් ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය වේ.
මන්ද ශ්රී ලංකාවේ ක්රිකට් යනු තවදුරටත් ක්රීඩාවක් පමණක් නොවන බැවිනි. එය අතිමහත් හැඟීම්බර, සංස්කෘතික සහ මූල්යමය වැදගත්කමක් උසුලන පොදු ආයතනයකි.
ක්රීඩාව පිරිහෙමින් පවතින අතරතුර බිලියන ගණනක් අතුරුදහන් වූයේ නම්, ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ඉතිහාසයේ විශාලතම අපකීර්තිය සිදුවී ඇත්තේ ක්රීඩා පිටිය තුළ නොව — පාලක මණ්ඩලයේ රැස්වීම් කාමරය තුළ විය හැකිය.