ශ්රී ලංකාවේ පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය පිළිබඳ FBI විමර්ශනයේ විෂය පථය, සාක්ෂි සහ කාලසීමාව ගැන අලුත් ප්රශ්න මතු වෙයි
ශ්රී ලංකාවේ 260 කට වැඩි පිරිසකට ජීවිත අහිමි කරමින් එල්ල වූ විනාශකාරී පාස්කු ඉරිදා බෝම්බ ප්රහාරයට වසර හයක් ගතවී ඇතත්, ඒ පිළිබඳව නැවත වරක් දැඩි අවධානයක් යොමුවෙමින් පවතී. මෙවර එම අවධානය දේශීය බුද්ධි අංශවල අසාර්ථකත්වයන් සහ දේශපාලන වගවීම් වෙත පමණක් නොව, ඇමරිකානු ෆෙඩරල් විමර්ශන කාර්යාංශය (FBI) සිය ඉතිහාසයේ විදේශයක සිදුකළ විශාලතම ත්රස්තවාදී විමර්ශනයකදී ඉටුකළ කාර්යභාරය වෙතද යොමුවී තිබේ.
2019 අප්රේල් 21 වනදා එල්ල වූ පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය, පෙර නොවූ විරූ ආකාරයේ බහුජාතික ත්රස්ත මර්ධන මෙහෙයුමකට මඟ පෑදීය. පල්ලි සහ සුඛෝපභෝගී හෝටල් ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල වූ මෙම සම්බන්ධීකරණ මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්රහාරයෙන් පැය කිහිපයක් ඇතුළත, සිංගප්පූරුවේ රැඳී සිටි FBI නිලධාරීන් ඇමරිකානු රාජ්ය තාන්ත්රික සහ බුද්ධි නිලධාරීන් සමඟ කොළඹට පැමිණියහ. ඉන් කෙටි කලකට පසු, ඇමරිකාවේ සිට පැමිණි විශාල විශේෂඥ කණ්ඩායම්, ශ්රී ලංකා අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID), ත්රස්ත විමර්ශන ඒකකය, ඉන්ටර්පෝල් (INTERPOL) විශේෂඥයින් සහ ඕස්ට්රේලියානු ෆෙඩරල් පොලිස් විමර්ශකයින් සමඟ එක්ව දැවැන්ත අධිකරණ වෛද්ය සහ බුද්ධි මෙහෙයුමක් ආරම්භ කළහ.
මෙම මෙහෙයුම තමන් රටින් පිටත සිදුකළ වඩාත්ම සංකීර්ණ ත්රස්තවාදී විමර්ශනවලින් එකක් ලෙස FBI ආයතනය පසුව විස්තර කළේය.
කෙසේ වෙතත්, ශ්රී ලංකාවේ ස්වාධීන පරීක්ෂණ නිශ්චිත නිගමනවලට එළඹීමට පෙර, මෙම විමර්ශනය කලින් තීරණය කරන ලද ජාත්යන්තර ත්රස්තවාදී ආඛ්යානයක් (Narrative) වෙත ඉතා වේගයෙන් ගමන් කළේද යන්න පිළිබඳව ලංකාවේ දේශපාලන හා නීතිමය ක්ෂේත්ර තුළ අදටත් ප්රශ්න මතු වෙමින් පවතී.
විශේෂයෙන්ම, පාස්කු ප්රහාරය සම්බන්ධයෙන් ඉස්ලාමීය රාජ්ය (ISIS) සංවිධානයට ද්රව්යමය ආධාර සැපයූ බවට චෝදනා කරමින් මොහොමඩ් නවුෆර්, මොහොමඩ් අන්වර් මොහොමඩ් රිස්කාන් සහ අහමඩ් මිල්හාන් හයාතු මොහොමඩ් යන ශ්රී ලාංකිකයන් තිදෙනාට එරෙහිව ඇමරිකානු ෆෙඩරල් අධිකරණය ගොනු කළ අධිචෝදනා පත්ර වෙත නැවතත් අවධානය යොමුව තිබේ.
එම අවස්ථාවේදී, ඇමරිකානු පැමිණිලි පාර්ශවය සහ FBI විමර්ශකයින් මෙම බෝම්බ ප්රහාරය ISIS සංවිධානයට සම්බන්ධ පුළුල් ජාත්යන්තර අන්තවාදී ජාලයක කොටසක් ලෙස පෙන්වා දුන්හ. ඇමරිකානු විමර්ශකයින් මෙම නඩුව ගොඩනැගීම සඳහා ඩිජිටල් අධිකරණ වෛද්ය විද්යාව (Digital Forensics), රසායනික විශ්ලේෂණයන්, ප්රශ්න කිරීම්, සංකේතාත්මක සන්නිවේදනයන් (Encrypted communications) සහ ජාත්යන්තර බුද්ධි අංශ සහයෝගීතාවය මත බෙහෙවින් විශ්වාසය තැබූහ.
එහෙත්, ඉන් පසුව ශ්රී ලංකාව තුළ ඇති වූ දේශපාලන ආන්දෝලනයන් සහ එකිනෙකට පටහැනි මතවාදයන් හේතුවෙන් එම චිත්රය සංකීර්ණ වී ඇත.
විවේචකයින් දැන් තර්ක කරන්නේ, ප්රහාරය පිටුපස තිබූ සැබෑ මෙහෙයුම් ව්යුහය, දේශීය බුද්ධි අංශවල අසාර්ථකත්වය සහ ISIS සබඳතාවය ජාත්යන්තරව තහවුරු කිරීමට පෙර අනෙකුත් සියලුම විමර්ශන මාර්ග සම්පූර්ණයෙන්ම ගවේෂණය කළේද යන්න පිළිබඳව වැදගත් ප්රශ්න තවමත් නොවිසඳී පවතින බවයි.
ශ්රී ලංකාවේ ආරක්ෂක අංශවල ඇතැම් කොටස් සම්බන්ධ බවට එල්ල වූ වසර ගණනාවක දේශපාලන චෝදනා, එකිනෙකට වෙනස් ජනාධිපති කොමිෂන් සභා වාර්තා සහ සාම්ප්රදායික ජිහාඩ් අන්තවාදයෙන් ඔබ්බට ගිය ගැඹුරු දේශීය ජාලයන් මෙම ප්රහාරයට සම්බන්ධ විය හැකි බවට විවිධ පොදු පුද්ගලයින් කළ ප්රකාශයන් හේතුවෙන් මෙම ප්රශ්න තවදුරටත් උග්ර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, එම චෝදනා කිසිවක් අධිකරණයකදී ස්ථිරවම ඔප්පු වී නොමැත.
FBI ආයතනය විසින්ම ප්රකාශයට පත් කරන ලද තොරතුරුවලින් ඇමරිකානු මැදිහත්වීමේ අසාමාන්ය පරිමාණය හෙළි වේ. සාක්ෂි ප්රතිචාර කණ්ඩායම් (ERT), තීරණාත්මක විශ්ලේෂණ සහ ප්රතිචාර කණ්ඩායම් (CART) සහ ඉහළ වටිනාකමකින් යුතු රැඳවියන්ගෙන් ප්රශ්න කරන්නන් ශ්රී ලංකාවට එවනු ලැබීය. මෙම මෙහෙයුමට සම්බන්ධ වූ FBI නිලධාරීන්ගේ ප්රකාශයන්ට අනුව, කණ්ඩායම් පැය විසිහතර පුරාම ඇඟිලි සලකුණු, DNA සාම්පල, ඩිජිටල් උපාංග, පිපිරීම් සිදුවූ ස්ථානවල ද්රව්ය, ආරක්ෂිත කැමරා දර්ශන, බදු ගිවිසුම් සහ සංකේතාත්මක සන්නිවේදනයන් එකතු කරමින් ක්රියා කළහ.
විදේශීය බලධාරීන්ගේ සහයෝගය හෝ සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්රකාශ පසුව වෙනස් විය හැකි බවට වූ කනස්සල්ල හේතුවෙන්, ඇමරිකානු අධිකරණයක විභාග කළ හැකි මට්ටමේ ශක්තිමත් නඩුවක් ගොඩනැගීමට විමර්ශකයින් දැඩි උත්සාහයක නිරත වූහ.
දැනට විවාදයට ලක්ව ඇති එක් සංවේදී කරුණක් වන්නේ, අධිකරණ වෛද්ය පරීක්ෂණ සඳහා ශ්රී ලංකාවෙන් ඇමරිකාවට රැගෙන ගිය ඉලෙක්ට්රොනික හා ඩිජිටල් සාක්ෂි පරිහරණය කළ ආකාරයයි.
නීති විචාරකයින් සහ සමහර ශ්රී ලාංකික නිරීක්ෂකයින් ප්රශ්න කරන්නේ, එලෙස ලබාගත් සියලුම දත්ත, ඒවායේ පිටපත් හෝ විශ්ලේෂණාත්මක සොයාගැනීම් පසුව ශ්රී ලංකා බලධාරීන් සමඟ සම්පූර්ණයෙන්ම බෙදා ගත්තේද යන්න සහ තමන්ගේම අපරාධ අධිකරණ බල ප්රදේශයෙන් ලබාගත් සාක්ෂි කෙරෙහි ශ්රී ලංකාවට පූර්ණ ස්වෛරී පාලනයක් තිබුණේද යන්නයි.
තවත් පිරිසක් FBI හි ක්රියාකලාපය සාධාරණීකරණය කරන්නේ, ප්රහාරයෙන් ඇමරිකානු පුරවැසියන්ද මියගිය බැවින්, මෙය සාමාන්ය ජාත්යන්තර ත්රස්ත මර්ධන සහයෝගීතාවයට අනුකූල වන බව පවසමිනි. මෙම මෙහෙයුමට සම්බන්ධ වූ හිටපු විමර්ශකයින් අවධාරණය කරන්නේ, ඇමරිකාවේ මැදිහත්වීම සිදුවූයේ පීඩාවට පත් වූවන් ආරක්ෂා කිරීමේ හදිසි අවශ්යතාවය සහ තවදුරටත් ජාත්යන්තර ප්රහාරක කණ්ඩායම් ක්රියාත්මක වන්නේද යන්න කඩිනමින් හඳුනා ගැනීම සඳහා බවයි.
පසුව ප්රකාශයට පත් කරන ලද සවිස්තරාත්මක මෙහෙයුම් වාර්තාවලට අනුව, බෝම්බ ප්රහාරයෙන් පසු පළමු සති කිහිපය තුළ FBI නියෝජිතයින්ට දැඩි පීඩනයකට මුහුණ දීමට සිදු විය. කණ්ඩායම් දිනපතා ශ්රී ලංකා CID නිලධාරීන්, බුද්ධි අංශ, ඉන්ටර්පෝල් විශේෂඥයින් සහ ප්රහාරයෙන් පීඩාවට පත් වූ රටවල් 45 කට වැඩි ප්රමාණයක රාජ්ය තාන්ත්රිකයින් සමඟ සම්බන්ධීකරණයෙන් කටයුතු කළහ.
අධිකරණ වෛද්ය සාක්ෂි, ඩිජිටල් සන්නිවේදනය, ඇඟිලි සලකුණු, මිලදී ගැනීමේ වාර්තා සහ රැඳවියන්ගේ ප්රකාශ ඇතුළු සාක්ෂි මඟින් ජාතික තවුහිත් ජමාත් (NTJ) සාමාජිකයින් සහ ISIS මතවාදය අතර පැහැදිලි සබඳතාවක් පෙන්නුම් කළ බව FBI ආයතනය අඛණ්ඩව ප්රකාශ කර ඇත.
එසේ වුවද, ශ්රී ලංකාව තුළ පවතින පුළුල් දේශපාලන ආන්දෝලනය කිසිසේත්ම පහව ගොස් නැත.
මුල් විමර්ශනය විවේචනය කරන්නන් සඳහා, එක් නොවිසඳුණු ප්රශ්නයක් තවමත් ප්රධාන වේ: එනම්, අනෙකුත් සියලුම විකල්ප සලකා බැලීමට පෙර, ජාත්යන්තර විමර්ශකයින් ශ්රී ලංකාවේ දේශීය පරීක්ෂණවලට වඩා "ඉදිරියෙන් තබා" ප්රහාරය ගෝලීය ISIS රාමුවක් තුළට අකාලයේ ඇතුළත් කළේද යන්නයි.
විමර්ශනයට පක්ෂපාතී පිරිස් එම විවේචන සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතික්ෂේප කරන අතර, පසුව ඇති වූ දේශපාලන සමපේක්ෂන (Speculation) කෙසේ වුවද, ප්රහාරයන් ජාත්යන්තර ජිහාඩ් ජාලයන්ගෙන් පෙලඹී හෝ ඒවාට සම්බන්ධ වී ඇති බව මෙහෙයුම් සාක්ෂිවලින් අතිමහත් ලෙස තහවුරු වන බව ඔවුහු තර්ක කරති.
කෙසේ වෙතත්, ප්රතික්ෂේප කළ නොහැකි කරුණ නම්, පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය ශ්රී ලංකාව සහ ජාත්යන්තර ත්රස්ත මර්ධන ආයතන අතර සබඳතාවය සදහටම වෙනස් කළ බවයි.
FBI හි මැදිහත්වීම ශ්රී ලංකා භූමිය තුළ මෙතෙක් සිදු කරන ලද විශාලතම විදේශීය නීති බලාත්මක කිරීමේ මෙහෙයුමක් ලෙස සනිටුහන් වන අතර, එය වසර ගණනාවකට පසුවත් ස්වෛරීභාවය, බුද්ධි තොරතුරු බෙදාහදා ගැනීම, සාක්ෂි පාලනය සහ ගෝලීය ත්රස්ත විමර්ශනවල දේශපාලනය පිළිබඳව දුෂ්කර ප්රශ්න රාශියක් මතු කරමින් පවතී.